TEMHASU temiz-hava-su sa�l�k g�zellik

OZON Nedir? Nas�l olu�ur?

Aktif oksijen olarak bilinen �� oksijen atomunun y�ksek enerji alt�nda birle�mesi olu�an yap�n�n kimyasal ad� ozondur. Bildi�imiz ve soludu�umuz oksijenin kimyasal bir kuzeni olan Ozon renksiz, keskin kokulu bir gazd�r.

Oksijen atmosferde;

Oksijen atomu :O,

Oksijen molek�l� :O2

Ozon :O3 olarak �� de�i�ik bi�imde bulunur ve ozon normal oksijenden daha az kararl�d�r.

�ki atomlu normal atmosferik oksijenin (O2) �ok y�ksek enerji ta��yan bir �eklidir. B�ylece bu iki �e�it molek�l�n yap�lar� birbirinden a�a��daki gibi farkl�d�r:

O3 oda s�cakl��nda renksiz, karakteristik kokusu olan bir gazd�r. Ya�murlu, y�ld�r�ml�, f�rt�nal� havalardan sonra, y�ksek yerlerde veya deniz k�y�s�nda hissedilir. Y�ksek gerilim trafolar�, y�ksek gerilim hatlar�n�n, Televizyonun arkas�nda, Fotokopi makinesi arkas�nda,.. ozon kokusu hissedilebilir.

Ozon g�ne�in ultraviyole ��nlar� yada y�ld�r�m esnas�nda havadan ayr��ma ile do�ada olu�maktad�r. Tabiat kendini negatif iyon, hidroksi radikali (plazma iyon) ve ozonla temizler, ya�mur esnas�nda y�ld�r�mlarla olu�an do�al bir temizleyici olan OZON emniyet bak�m�ndan kullan�lan en g��l� oksitleyici, klor ve brom gibi geleneksel kimyasallara (Bunlar�n kal�nt�s� ve yan etkisi vard�r) nazaran yan etkisi olmayan alternatif su ve hava temizleyicisidir. Ozon kesinlikle depolanamaz yerinde �retilir ve kullan�l�r.

Tabiat�n d��nda ise Ozon;

1- Plazma ve negatif iyon jenerat�rlerinin (EPA n�n onaylad�� 0,01 ppm alt�nda) yan �r�n� olarak temizleme ve hijyen etkisini art�rmak amac� ile,

2- Direkt Corona veya UV metodu ile sanayi (Koku giderme ve Dezenfeksiyon) ve sa�l�k (Terapi, kan y�kama, sterilizasyon) sekt�r�nde kullan�lmak �zere �retilir.

Atmosferin �st tabakas�nda bulunan ozon gaz� ; Canl� varl�klar� g�ne�in �ld�r�c� mor�tesi (Ultraviyole ) �i�nlar�na kar�� koruyan bir kalkan g�revi g�rmektedir. E�er ozon tabakas� olmasayd�, g�ne�in radyasyonu yery�z�ne ula�arak canl�lar �zerinde genetik zararlara yol a�ard�. G�ky�z�n�n mavi renkte g�r�nmeside bu gaz sayesindedir.

�smi Yunanca "tanr�n�n nefesi" anlam�na gelen ozein� s�zc��nden t�retilmi�tir. Ozon tabakas� inceldi�inde yada delindi�inde filtreleme i�lemini yerine getiremeyece�inden g�ne� ��nlar� canl�lar i�in ciddi bir tehlike haline d�n��r. Ozon tabakas�n�n incelmesine neden olan ve kloroflorokarbon i�eren maddelerin ba��nda klor t�revleri, plastik k�p�kler ( strafor ), spreyler, aerasoller ve yang�n s�nd�r�c�ler gelmektedir. Alman kimyac� Christian Friedrich Sch�nbein (1799-1868) taraf�ndan 1840 y�l�nda ke�fedildi. Zemin seviyelerine yak�n yerlerde 10 milyon hava partik�l� ba��na bir partik�l

O3 (= 0.1 ppm = 200 �g/m�) konsantrasyonlar�nda duman �eklinde bulunur. 2000 metre y�kseklikte, �ok daha azalarak 0.03 - 0.04 ppm seviyelerine d��er.

A.B.D , EPA, USHA, USDA ve ACGIH kurulu�lar�, 0,1 ppm (100ppb) miktar�ndaki ozon seviyesine 8 saat s�reyle maruz kalman�n hi�bir yan etkisi olmad�� tespit edilmi�tir.

Ozonun Genel �zellikleri ;

Teknolojik olarak ise; Elektrik enerjisi yard�m�yla havada bulunan oksijenin par�alanmas� yoluyla ya da saf oksijenden elde edilir. Ozon gaz�; ticari kullan�m� olan do�al tek dezenfektand�r. Ozon g�revini tamamlad�ktan sonra yada normal �artlarda (yo�unlu�una ba�l� olarak) k�sa s�rede yar�lanarak hammaddesi olan oksijene d�n��r. Geriye art�k madde b�rakmaz.

Ozon gaz� s�cakl�k ile ters orant�l� olarak s�cak ortamlarda daha �abuk yar�lan�r. Oksidasyon g�c� �ok y�ksek olan bir gaz ve bilinen en kuvvetli dezenfektanlardan biridir. Y�ksek oksidasyon kuvveti, ozonun mikroorganizmalar�n yok edilmesin de tam etkin bir rol oynar.

Ozon dezenfeksiyonu, mikrop h�cre zar�n� par�alad��ndan mikroplar eriyerek yok olur. Ozon gaz�n�n sulu kullan�m da takriben 4-10 dakikal�k temas� dezenfeksiyonu sa�lar. Yakla��k 0.1-0,5 mg/lt ozon hemen hemen t�m mikroorganizmalar� �ld�r�r.

Ozon ayn� �artlar alt�nda klordan 3100 kat daha g��l� dezenfeksiyon etkisine sahiptir. Ozon gaz�n�n karars�z yap�s�, dezenfeksiyon i�lemi sonucunda, atmosfere a��k ortamda 30 dakikada, kapal� ambalaj i�inde 8-12 saat aras�nda, herhangi bir art�k kal�nt� b�rakmadan hammaddesi olan oksijene d�n��mesini sa�lar

D�nya sa�l�k te�kilat��n�n 1979 y�l�nda yay�nlanan bir raporunda ozon ile dezenfeksiyon �nerilmi�tir. Ozon gaz�n�n 1997 y�l�nda g�venilir gazlar ( GRAS ) s�n�f�na girmesiyle, ozonun g�dalarda kullan�m� yayg�nla�maya ba�lam��t�r.

T�rk G�da Kodeksinde de g�venli g�da �retimine y�nelik olarak HACCP ( Kritik Kontrol Noktalar�nda Tehlike Analizi ) �al��malar� zorunlu hale getirmi�tir.

�ok g��l� okside etme ve �ok etkili dezenfekte etme �zelli�i sayesinde , D�nya �ap�nda i�me suyu sa�layan ar�tma tesislerinde mikrop �ld�r�c� olarak kullan�l�r.

Y�ksek oksidasyon kuvveti, ozonun bakterilerin tahribat�nda tam etkin bir rol oynamas�na sebep olur.

Bu y�zden ozonun suda eriyebilmesi i�in s�cakl��n d��k uygulanan bas�nc�n ise y�ksek olmas� gerekmektedir.

OZON E��K SEV�YELER�: PPM (milyon birimde �nite) ppb milyar birimde bir

Ozonun hava ve suda konsantrasyonu "ppm" (parts per milion-milyonda par�a) olarak g�sterilir.

Havada 1 ppm, yakla��k olarak 2,1mgr/m3 ozona e�ittir.

G�ne�e, mevsime ve co�rafik konuma ba�l� olmakla birlikte, y�kseklik artt�k�a, ozon konsantrasyonu da artar.

Havadaki ozon konsantrasyonu,

0,003 - 0,015 Kokuyu hissetme seviyesi.

0,003 - 0,005 ppm Temiz bir havada, deniz seviyesinde konsantrasyonuna rastlan�r.

0,005 - 0,010 Orman havas�.

0,010 ppm seviyelerinde, dezenfektan ve etkileri ba�lar. Ki�inin hassasiyetine ba�l� olmakla birlikte, bu seviyede

kokusu hissedilmeye ba�lar.

0,020 ppm havadaki bakterilerin %90 �n� yok eder.

0,020 - 0,050 Y�ld�r�mlardan sonra hava bulunur. Y�ld�r�ml� bir f�rt�nadan hemen sonra 0,100 ppm seviyelerine ula�abilir.

0,050 S�rekli soluma FDA emniyet seviyesi. (0,050 ppm konsantrasyona kadar s�n�rs�z s�rede kal�nabilir.)

0,100 S�re k�s�tlamas� 8 saat/g�n olarak FDA (0,1 ppm.) taraf�ndan emniyet seviyesi olarak verilmi�tir.

0,120 ppm, EPA taraf�ndan �ehir havas� e�ik seviyesi olarak belirlenmi�tir .

1,000 � 2,0 �nsan tolerans seviyesi olarak bilinmektedir. (�ks�r�k, bo�az kurulu�u, g�z ya�armas� Yani, bu s�n�rdan itibaren

b�nye, geniz yanmas�, g�z ya�armas� gibi reaksiyonlarla, ozonlu ortamda kalmay� reddetmektedir. Ast�ml� b�nyeler, daha fazla etkilenmektedir. Bu seviyede dahi, ozonun b�nyeye kal�c� bir zarar verdi�i s�ylenemez. Sadece lokal tahri�ler olu�mu�tur; birka� saat i�inde b�nye kendini onaracakt�r.

5,000-10 Nab�z at��, v�cut a�r�s�, uyu�ma durumlar� g�zlenebilir. E�er maruziyet devam ederse istenmeyen �ikayetler olu�abilir.

K�saca ozon;

0,064 ppm iyi,

0,065 � 0,084 ppm orta,

0,085 � 0,104 ppm OZONa duyarl� ve alerjisi olan ki�iler i�in sa�l�ks�z,

0,105 � 0,124 ppm sa�l�ks�z olarak nitelenir.

Ozonun etkileri, kullan�m sahalar�,

Ozon Nerelerde etkilidir ?

Atmosferdeki ozon tabakas� �l�mc�l radyasyondan yery�z�n� korur.

Ozon ; bakteri, vir�s, k�fleri yok eder, sporlar�, mantar�, sigara duman�, egsoz gaz� gibi havadaki k�t� kokular�, ya�lar� ve sudaki kontaminantlar� elimine eder, demir, s�lf�r, mangan ve hidrojen s�lfat� oksidize eder.

Su temizli�inde ozon suyu temizler, parlakl��n� ve tazeli�ini korur.

Ozonun Etkilileri ?

Ozon suda kimyasal yan �r�n, tat ve koku b�rakmaz. Ozonla temizlenmi� su klorda oldu�u gibi g�zleri yakmaz veya onlar� k�rm�z� yapmaz ya da tahri� etmez. Ozonlu su ile temasta a��r� klor etkisi ile olan sa� veya elbisenin rengi bozulmaz. Ozon sudaki kontaminantlara ya da yan �r�nlere eklenmez. Ozon su ve havay� sa�l�ks�z mikroorganizmalardan ar�nd�r�r. Ozon havada iklim yap�s�na ba�l� olarak 8 dk � 30 dk. aras�nda �� atomlu �� oksijenden ayr��arak tekrar iki atomlu oksijen yada suya d�n��t��nden yan etkisi yoktur ve kal�nt� olu�turmaz. Bu �zelli�i sayesinde di�er temizlik maddeleri gibi kanserojen DE��Ldir. Bunun yan� s�ra ozon; patlamaz ve yang�n tehlikesi yoktur. Muhte�em temizlik i�in gereksinilen dozda ozon zararl� dumanlar, buharlar �retmez. Suyun pH dengesini etkilemez, b�ylece pH ayarlama i�lemlerini minimize eder.

Ozon Nerelerde Kullan�l�r ?

* Ozon en etkili olarak Avrupa ve Amerika da su temizleme ve i�me suyu temizleme kullan�lmaktad�r.

* �o�u �i�elenmi� su ve bunlara ait cihazlar, kuyu sular� ozonla temizlenir.

Bunun d��nda ozon ;

* At�k su ve toksik at�klar� temizlemede,

* �l� kontamine g�llere ve havuzlara hayat vermede,

* Otel odalar�nda, gemilerde, arabalarda sigara veya yang�ndan hasar g�rm�� yap�lar� temizleme ve kokular� gidermede,

* B�t�n d�nyada binlerce �ahsi-ticari havuzlar ve kapl�calarda,

* Et kombinelerinde olu�an bakteri deaktivasyonunda,

* Hayvan �iftliklerinde,

* Tekstil y�kama makinelerinda (Detarjan kullan�m�n� azalt�r)

* Ortamlar�n hava yolu ile temizlenmesi, kokular�n giderilmesi,

* Sa�l�k ve kozmetik sekt�r�nde terapi ve steril ama�l� olarak ayr�ca kan y�kamada OZON kullan�lmaktad�r.

Aktif oksijen olarak ta bilinen Ozon, y�ksek aktivitesi sayesinde �e�itli organik, inorganik molek�l ve atomlarla reaksiyona girerek onlar� oksitler. Bu reaksiyonlar sonucunda havadaki bakteri ve mikroplar etkisiz hale getirilerek sterilizasyon sa�lanm�� olur.

Reaksiyon ba�lad�ktan sonra ortam s�cakl�k ve nemine ba�l� olarak �-1 saat i�inde ozon molek�lleri bilinen iki atomlu oksijene d�n��meye ba�lar. Bu �zelli�i sayesinde ozon, di�er dezenfektan maddelerin aksine at�k madde ve yan �r�n olu�turma riski ta��maz.

Ozonla yap�lan �al��malar sonucunda ozonun g��l� bir oksidan olmas� sayesinde suda ve havada:

1- Mikrop k�r�c� olarak,

2- Koku giderici olarak,

3- Ortam� kirleten pek �ok organik molek�l� elimine etmek i�in uygulamalar� yap�lmaktad�r.

Ozonun Tarih�esi

167 y�ld�r t�bb�n hizmetinde Ozonun ya da oksijenli suyun yararlar� ilk kez �svi�re'de 1840 y�l�nda Alman kimyac� Christian Fredrick Sch�nbein taraf�ndan ke�fedildi ve ozon ismini verdi.

1856 y�l�nda ameliyathane dezenfeksiyonunda kullan�ld�.

1860'da Monaco'da su dezenfeksiyonunda kullan�ld�. Bakteri ve vir�sleri �ld�rmesinin yan� s�ra sudaki koku ve k�t� tad� da ortadan kald�rd�� ke�fedildi ve i�me suyunda dezenfektan olarak kullan�ld�.

1900 y�l�nda, ilk ozon jenerat�r� patentini Nicola Tesla ald�.

1909 y�l�nda Etlerin so�uk depolanmas� i�in yiyecek koruyucu olarak kullan�ld�.

1915'de 1. D�nya Sava�� s�ras�nda kangren ve yaralar� Dr. Albert Wolf, ozonla tedavi etti.

1926'da Dr. Otto Warburg Berlin'de kanserin h�cre d�zeyinde oksijen azl��ndan meydana geldi�ini bildirip, bu bulu�u 1931 ve 1944 Nobel �d�llendirildi.

1939 Meyvelerin depolanmas�nda maya ve k�f�n yay�lmas�n� �nledi�i bulundu.

1957'de Dr. J. Hansler kendi medikal ozon jenerat�r patenti ald�.

1977'de Dr. Renate Viebahn ozonun v�cuttaki etkilerini teknik olarak a��klad�.

1979'da Dr. George Freibott ilk AIDS hastas�n� ozonla tedaviye ald�.

1980'de Dr. Horst Kief, ozonla AIDS tedavisinde ba�ar� kazand��n� �ne s�rd�.

Ozon, 1992'den bu yana da Rusya'da yan�k tedavilerinde kullan�l�yor.

1998'den bu yana T�rkiye'de K�z�lay Alt�ntepe Ara�t�rma Hastanesi'nde ve baz� muayenehanelerde kullan�lmaya ba�land�.

1999 Dave transmisyon elektron mikroskobu ile sulu ozonda Salmonella enteritidis�e m�dahale etti�inde h�cre membranlar�n�n bozuldu�unu buldu.

2000 li y�llarda su fabrikalar� a��rl�kl� olmak �zere her fabrikada kullan�m alan� buldu kendisine.

2005 den sonra g�nl�k ya�ant�m�zda her alanda kullan�lmaya ba�land�.

2008 y�l�na kadar t�m fabrikalar ve ya�anan t�m alanlarda ihtiya� duyulacakt�r.

Ozonun GRAS stat�s�n�n tarih�esi:

1982'de FDA ozonun ambalajl� sudaki kullan�m�n�n GRAS stat�s�nde oldu�unu a��klad�.

1995'te FDA ozonun ambalajl� sudaki kullan�m�n� de�i�iklik yapmadan GRAS stat�s�n� yeniledi.

1997 IEP (End�stri Uzmanlar� Panelinde),(Industry Expert Panel) ozonun GRAS stat�s� a��kland� ve FDA'n�n gereksinimlerini kar��lad�� belirtildi. D�zenleyiciler daha sonras� i�in ozon kullan�m�n�n kontrol� yetkisini ald�.

1999 USDA (Birle�ik Devletler Tar�m Dairesi) etlerde ozon kullan�m� �zerine haz�rlanan protokol� 1982'de FDA'n�n �ozonun sudaki kullan�m� d��ndaki t�m kullan�mlar Food Additive Petition taraf�ndan d�zenlenmelidir� ifadesi sebebiyle reddetti.

2000 y�l�nda FDA ve USDA ozonun hem suda hem havada kullan�m�na onay verdi.

2002 y�l�nda USDA ozon final raporunda ozonun g�dada s�v� ��zelti ve gaz halindeki kullan�m�na geni� yer verdi.

Plazma iyon ve Ozon konusunda yap�lan bilimsel ara�t�rmalar

* Pennsylvania State �niversitesi'nde 1998 y�l�nda yay�nlad�klar� makalede ozonun �ok iyi kan�tlanm�� olan suda mikrop �ld�rme �zelli�inin k�tle baz�nda benzer oranlar kullan�ld��nda havada da ge�erli olmas� gerekti�i sav�n� incelemi�lerdir. Elde edilen sonu�lara g�re;E. coli ve S. aureus �l�m e�rileri havadaki ozonun etkin bakteri sterilizasyonu i�in alt limitinin 0.1 ppm dolaylar�nda oldu�unu g�stermi�tir. Bu da sudaki bakteri sterilizasyonunun etkinli�ine yak�n bir etkinli�e i�aret etmektedir.

* ABD St. Louis kentinde ozonlu hava sirk�le edilen ve edilmeyen iki okulda yap�lan g�zlemlerde yanda tabloda verilen sonu�lar elde edilmi�tir. Sonu� olarak Ozon, bu belirtilen �zellikleriyle hastahane, klinik, ev, i�yeri, okul, sinema, vb yerlerdeki ortam�n kalitesini art�rarak ya�am�m�z� �ok daha g�venli ve huzurlu bir �ekilde s�rd�rmemize olanak sa�layacakt�r.

�zellikleri	OZON
Ad�	Ozon, Triatomik oksijen, Aktif oksijen
Molek�ler form�l�	O3
Bile�enleri	Oksijen atomu
Molek�ler A��rl��	48
Kaynama	-111,3C
Renk	-146 C a��k mavi s�v� halde
Renk	-220 C koyu mavi kristal halde
Renk	+C renksiz gaz halde
Koku	0,02 ppm. den sonra hissedilir koku, Yar�lanma �mr�n� tamamlad�ktan sonra koku kalmaz.
Sudaki ��z�n�rl�k OC derece	0,64
Yo�unluk	2,144
Yan�c�l�k	Yan�c� de�il, ancak yanma olay�n� destekler.
Yang�n ve patlama riski	Ozon karars�z bir gazd�r ve normal ko�ullarda oksijene ayr��r. Ancak demir, bak�r, krom gibi elementlerin bulundu�u bir ortamda �ok y�ksek s�cakl�kta patlay�c� olabilir.
Mak.M�sade edilir ort.Kons.	0,240 mg/m3. havada

Tablo 1: Havadaki ozonun Bakteriler �zerine Etkisi. T�m �al��malarda ozonla muamele s�resi 15 saniyedir.
Bakteri E. coli	Ozon PPB	Deneme Say�s�	Ya�ayan Oran�
E. coli	300	26	0,056	0,042	0,064
"	327	24	0,005	0,002	0,006
"	389	21	0,021	0,019	0,022
"	631	8	0,007	0,007	0,008
S. aureus	300	26	0,004	0,003	0,004
"	327	24	0,004	0,003	0,004
"	631	18	0,005	0,004	0,006
"	1500	8	0,003	0,003	0,003

Hastalanan �ocuk Say�s�
Hastal�k	Ozonlu Hava	Ozonsuz Hava
Bademcik	13	57
Bo�az a�r�s�	24	60
So�uk alg�nl��	46	64
Ba� a�r�s�	9	66
Mide a�r�s�	0	25
Kulak a�r�s�	1	15
Di� a�r�s�	0	20
Haz�ms�zl�k	0	9
Ate�lenme	1	49
Pnemoni	0	4